EDI nedir ve API çağında neden hâlâ kullanılıyor?
EDI, iki şirketin ticari belgeleri insan eli değmeden değiş tokuş etmesidir. Sipariş, irsaliye, fatura; hepsi standart bir yapıda, doğrudan sistemden sisteme.
"JSON dursun, bu ne?"
EDI'yi ilk gören her yazılımcı aynı soruyu sorar: bugün REST API yazmak varken neden 1980'lerden kalma bir metin formatı kullanılıyor?
Cevap teknik değil. Bir perakendeci binlerce tedarikçiyle çalışır. Her biriyle ayrı API konuşmak yerine tek bir standart dayatır: "bize EDIFACT ORDERS gönderin". Standart, taraflardan birinin diğerine uyum sağlama maliyetini sıfırlar.
Üstelik bu standart onlarca yıldır aynı. 2005'te yazılmış bir entegrasyon bugün hâlâ çalışıyor. API dünyasında bu cümle nadiren kurulur.
Kim kullanıyor?
- Perakende zincirleri — sipariş ve fatura akışının neredeyse tamamı
- Otomotiv — üretim hattı beslemesi, JIT çağrıları
- Lojistik — sevkiyat talimatları ve durum bildirimleri
- Sağlık ve kamu — özellikle Avrupa'da
Türkiye'de de büyük zincir marketlerin tedarikçilerinden EDI beklemesi yaygınlaşıyor.
Peki gerçekten eski mi?
Format eski, mantık değil. EDI'nin çözdüğü problem — iki bağımsız sistemin ortak bir sözlükle anlaşması — bugün de aynı. Modern alternatifler (API'ler, Peppol gibi ağlar) aynı problemi farklı sözdizimiyle çözüyor.
Pratikte ikisi bir arada yaşıyor: pek çok firma iç sistemlerinde JSON kullanıp dış dünyaya EDIFACT çeviriyor.
Nereden başlamalı
Karşınıza bir EDI dosyası geldiyse önce okuyabilmek gerekir. Dosyayı açıp segmentlerin ne anlama geldiğini görmek, entegrasyona girişmeden önceki doğal ilk adımdır.